Diyarbakır’ın Sur ilçesi, Cevatpaşa Mahallesi’nde (İçkale) yer alan Amida Höyük, kentin ilk yerleşim alanı olarak bilinmektedir. Deniz seviyesinden 663 metre yüksekte ve yaklaşık 20 metre yükseltiye sahip olan bu höyük, tarih boyunca bölgenin beyni ve kalbi konumunda olmuştur.

Antik çağlardan günümüze kadar birçok isimle anılmış olan kent, Roma döneminde “Amida”, İslami dönemde ise “Amid” olarak adlandırılmıştır. Yapılan kazılar sonucunda, höyükte ilk yerleşimin M.Ö. 7000 yılına (Orta Neolitik Dönem) kadar uzandığı tespit edilmiştir.

Amida Höyük, tarih boyunca birçok medeniyete ev sahipliği yapmıştır. Hurriler, Hurri-Mitaniler, Bit-Zamani Krallığı, Asurlular, Medler, Persler, Büyük İskender ve Selevkoslar, Romalılar, Bizanslılar, Nisanoğulları, Eyyubiler, Artuklular, Akkoyunlular ve Osmanlılar tarafından yönetim merkezi olarak kullanılmıştır.

Özellikle Hurriler döneminde kentin surlarla çevrildiği tahmin edilmektedir. Kazılar ve kaynaklar, Amida Höyük’ün Asur kaynaklarında sıkça geçtiğini ve Bit-Zamani Krallığı döneminde (M.Ö. 900-825) aynı isimle anıldığını göstermektedir.

Amida Höyük’ün Önemi ve Artuklu Sarayı

Amida Höyük, yalnızca eski medeniyetlerin yönetim merkezi olmasıyla değil, İslam dünyasında bilim ve teknoloji açısından önemli bir merkez olmasıyla da dikkat çeker.
Burası, Bedi’üz-Zaman El-Cezeri’nin yaşadığı, ilk robotların yapıldığı, krank milinin icat edildiği ve 281 trilyonda bir açılabilen ilk şifreli kilidin kullanıldığı Artuklu Sarayı’nı barındırmaktadır. Bu yönüyle tarih, bilim ve teknoloji açısından büyük bir kültürel mirasa sahiptir.

Kazı çalışmalarının devam ettiği Amida Höyük, Diyarbakır’ın kültürel ve arkeolojik geçmişini anlamak için büyük önem taşıyan bir alan olmaya devam etmektedir.